Poznaj szczegóły!
📜 To miejsce, gdzie każdy detal opowiada swoją historię: ręcznie strugane kolumny, amfilady pokoi, portrety bohaterów narodowych i tajemnicze przejścia.
🏞️ Otoczony parkiem i stawami dwór zachwyca klimatem dawnych czasów, a w jego piwnicach czeka wyjątkowa atrakcja – Piernikarnia Kopytowska 🍪
👉 Poznaj Muzeum Kultury Szlacheckiej w Kopytowej – miejsce, w którym historia naprawdę żyje.
Cerkiew Soboru Najświętszej Maryi Panny w Hłomczy to drewniana, trójdzielna świątynia greckokatolicka z 1859 roku. Znajduje się na niewielkim wzgórzu w centrum wsi. Zastąpiła ona starszą cerkiew, wizytowaną jeszcze w 1836 roku przez biskupa Jana Snihurskiego. W 1910 roku została gruntownie odnowiona. W tym samym czasie, tuż obok niej, wzniesiono także murowaną, parawanową dzwonnicę. Do dzisiaj w niej wiszą trzy dzwony – dwa z XIX wieku oraz najstarszy, pochodzący z 1668 roku.
Parafia hłomczańska, której początki sięgają XV wieku, należała początkowo do greckokatolickiego dekanatu birczańskiego. Po I wojnie światowej trafiła do dekanatu sanockiego. W 1934 roku włączono ją do Apostolskiej Administracji Łemkowszczyzny, a pod jej opieką znajdowały się także filialne cerkwie w Łodzinie i Mrzygłodzie. Po II wojnie światowej, wraz z wysiedleniem większości mieszkańców do obwodu tarnopolskiego, świątynię przejęli katolicy. Następnie – od 1960 do 1990 roku – użytkowali ją prawosławni. Dopiero w 1990 roku, po reaktywowaniu parafii greckokatolickiej, przywrócono pierwotny charakter liturgiczny świątyni, nadając jej dodatkowo drugiego patrona – proroka Eliasza.
Świątynia została również ulokowana na Podkarpackim Szlaku Architektury Drewnianej, co podkreśla jej wartość historyczną i artystyczną. W otoczeniu cerkwi zachował się dawny cmentarz cerkiewny, fragmenty kamiennego ogrodzenia oraz dwa imponujące, kilkusetletnie dęby, nazywane przez mieszkańców Cyrylem i Metodym. Według dendrologów liczą one odpowiednio około 800 i 700 lat. Co ciekawe, podczas II wojny światowej starszy z nich, Cyryl, służył Niemcom jako naturalna wieżyczka obserwacyjna granicy biegnącej wówczas na Sanie.
Pod względem architektonicznym cerkiew reprezentuje typ trójdzielny, orientowany, wzniesiony w konstrukcji zrębowej na kamiennej podmurówce. Ściany obito pionowym deskowaniem, a bryłę zwieńczono dwuspadowymi dachami pokrytymi blachą. Nawa – szersza od prezbiterium – nakryta jest dachem półszczytowym z sześcioboczną wieżyczką na sygnaturkę. Prezbiterium i zakrystię ujęto w niższe dachy trójpołaciowe. Kompozycja bryły jest zwarta, z dominacją części środkowej. To dobrze wpisuje się w zjawisko latynizacji cerkwi – popularne od końca XVIII wieku na terenach dawnej Rzeczypospolitej. Przejawiało się ono m.in. w upodobnieniu form bryłowych do kościołów łacińskich, co widać choćby w sposobie kształtowania dachów i zredukowaniu roli babińca.
Wnętrze cerkwi przykrywają płaskie stropy, a od zachodu rozciąga się chór muzyczny wsparty na czterech drewnianych kolumnach. Wystrój do dziś zachował neobarokowy ikonostas z początku XX wieku, a także cenne wyposażenie o charakterze późnobarokowym, w tym zabytkowe antepedia czy bogato zdobione carskie wrota z medalionami ewangelistów. W prezbiterium uwagę przyciąga ołtarz z przedstawieniem ofiary Abrahama, zwieńczony baldachimem. Wnętrze zdobi również ornamentalno-figuralna polichromia, nadająca całości wyjątkowy charakter.
Dawne wyposażenie cerkwi obejmowało również XVII-wieczne ikony pochodzące ze starszego hłomczańskiego obiektu. Po 1945 roku trafiły one do ukraińskiego muzeum „Łemkiwszczyna” w Sanoku. Obecnie znajdują się w zbiorach Muzeum Historycznego w Sanoku. Z Hłomczą związane są także liczne zabytki piśmiennictwa cerkiewnego: statut Bractwa Cerkiewnego z 1677 roku, księgi urzędu wójtowskiego z lat 1664–1846 czy królewskie przywileje z początku XVIII wieku. Zachowane starodruki liturgiczne z XVII i XVIII wieku przekazano w latach dziewięćdziesiątych do Archiwum Archidiecezji Greckokatolickiej w Przemyślu.
Dziś cerkiew w Hłomczy można oglądać z zewnątrz przez cały rok. Zwiedzanie wnętrza jest możliwe po wcześniejszym kontakcie z parafią. Położenie na wzgórzu, otoczenie starodrzewia i malownicza panorama doliny Sanu czynią z niej jeden z najpiękniejszych zabytków sakralnych w okolicach Sanoka.
Źródła:
[1] https://zabytek.pl/
Więcej podobnych wpisów na: TRAVELSeries.pl
Dzięki swojemu położeniu zamek góruje nad okolicą i już z daleka robi ogromne wrażenie. Jednocześnie jest to miejsce surowe i dzikie, co wyróżnia je na tle innych rumuńskich zamków.
Zamek Poenari został założony na początku XIII wieku przez pierwszych władców Wołoszczyzny. Początkowo pełnił funkcję niewielkiej warowni obronnej. Około XIV wieku stał się główną twierdzą dynastii Basarabów, która przez długi czas sprawowała władzę nad regionem.
W kolejnych dekadach rezydenci zamku często się zmieniali. W efekcie twierdza stopniowo traciła znaczenie i ostatecznie została opuszczona. Z czasem popadła w ruinę, czekając na nowy rozdział swojej historii.
Przełom nastąpił w XV wieku. Wtedy potencjał zamku dostrzegł Wład Palownik, znany również jako Vlad Drakula. Władca Wołoszczyzny postanowił odbudować i znacząco wzmocnić mury Poenari. Dzięki temu twierdza stała się jedną z jego głównych fortec obronnych.
Strategiczne położenie na wysokim wzgórzu umożliwiało kontrolowanie okolicznych terenów oraz ważnych szlaków komunikacyjnych. Wład Palownik faktycznie przebywał w zamku Poenari i stąd rządził swoimi ziemiami. Dlatego właśnie to miejsce uznaje się za prawdziwy zamek Drakuli, w przeciwieństwie do znacznie bardziej turystycznego zamku Bran.
Postać Włada Palownika stała się inspiracją dla literackiego wampira, hrabiego Drakuli. W rezultacie zamek Poenari zyskał mroczną sławę i do dziś przyciąga miłośników historii oraz legend.
U stóp twierdzy znajdują się symboliczne figury na palach, które przypominają o okrutnych metodach stosowanych przez władcę. Atmosfera miejsca doskonale oddaje charakter jego dawnego właściciela. Jest surowa, tajemnicza i pozbawiona zbędnych ozdób.
Choć zamek był użytkowany jeszcze przez wiele lat po śmierci Włada w 1476 roku, w pierwszej połowie XVI wieku został ostatecznie opuszczony. W XVII wieku twierdza uległa poważnym zniszczeniom.
Dodatkowo w 1888 roku doszło do obsunięcia się ziemi. Część murów runęła wówczas do rzeki Ardżesz. Mimo to ruiny szybko zabezpieczono, a znaczna część murów i wież przetrwała do czasów współczesnych.
Obecnie zamek Poenari funkcjonuje jako trwała ruina i ważna atrakcja turystyczna. Jest świadkiem burzliwej i mrocznej historii regionu. Co więcej, zachował autentyczny charakter średniowiecznej fortecy.
Zwiedzanie zamku Poenari wymaga pewnego wysiłku. Aby dotrzeć do ruin, trzeba pokonać około 1480 stromych schodów, prowadzących na szczyt wzgórza. Wejście jest wymagające, jednak widoki i atmosfera miejsca w pełni rekompensują trud.
Przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje dotyczące godzin otwarcia oraz dostępności obiektu. Ponadto zaleca się założenie wygodnego obuwia i odpowiedniego stroju, ponieważ teren bywa śliski i stromy.
Z ciekawostek warto dodać, że czeska grupa XIII. Století, grająca rock gotycki, nagrała utwór pt. „Poenari”.
Inne artykuły także na TRAVELSeries.pl
Świątynia została poświęcona w 1940 roku, a zaledwie osiem lat później, 15 listopada 1948 roku, dekretem biskupa Franciszka Bardy powołano samodzielną ekspozyturę, wydzieloną z parafii Dydnia. Tym samym Jabłonka rozpoczęła własną, już niezależną historię parafialną.
Kościół w Jabłonce to jeden z najważniejszych przykładów poszukiwania nowej formy polskiej drewnianej architektury sakralnej okresu międzywojennego. Treter, projektując go początkowo już w 1921 roku, czerpał z nurtu narodowo-romantycznego oraz z popularnego w Galicji stylu podhalańskiego, którego ojcem był Stanisław Witkiewicz. To właśnie ta estetyka – uznawana wówczas za niemal narodową – przeniknęła do wielu obiektów sakralnych, ale tylko nieliczne realizacje osiągnęły tak harmonijną formę jak kościół w Jabłonce.
Więcej na: https://travelseries.pl/artykuly/drewniany-kosciol-w-jablonce/
Dzięki temu położeniu dwór od wieków pełnił funkcję zarówno rezydencjonalną, jak i administracyjną.
Pierwotnie w miejscu obecnego dworu stał drewniany dwór rodu Komorowskich, którzy posiadali okoliczne tereny od połowy XVI wieku. Z czasem jednak podjęto decyzję o budowie nowej, trwalszej siedziby.
W 1629 roku rozpoczęto wznoszenie murowanego dworu z inicjatywy kasztelana krakowskiego Jerzego Zbaraskiego. Niestety, już dwa lata później budowę przerwano z powodu jego śmierci. W konsekwencji dobra łodygowickie przeszły w ręce Wiśniowieckich, a następnie – jako wiano – trafiły do Stanisława Warszyckiego.
więcej:
Wylot jaskini usytuowany jest na wysokości 830 m n.p.m., w północno-zachodnich zboczach góry Tlstá (1414 m n.p.m.). Dzięki temu miejsce to stanowi naturalny przystanek na trasie górskich wędrówek.
Jaskinia Mažarná powstała około 15 milionów lat temu w wapieniach środkowego triasu, należących do płaszczowiny choczańskiej. Obecnie znajduje się w tzw. stadium senilnym, co oznacza, że nie rozwija się już ani sama jaskinia, ani jej szata naciekowa.
Całkowita długość jaskini wynosi 130 metrów. Otwiera się ona szerokim, portalowym wejściem, które przechodzi w charakterystyczne skalne przewieszki. Główną część tworzy rozległa, lecz dość niska sala o soczewkowatym kształcie. W głębi dzieli się ona na dwie boczne odnogi.
Dno jaskini pokrywa w większości ostrokrawędzisty gruz skalny, powstały w wyniku wietrzenia mrozowego. Szata naciekowa jest skromna, lecz interesująca. Tworzą ją masywne stalagnaty oraz nacieki ścienne w odcieniach bieli, szarości i żółci.
W centralnej części jaskini znajduje się misa wapienna z krystalicznie czystą wodą. Ponadto wiosną pojawia się tu okresowy ciek wodny. Średnia wilgotność w głębi jaskini wynosi około 92%, natomiast temperatura utrzymuje się na poziomie 6°C.
Zimą nad wejściem tworzą się efektowne nacieki lodowe, które dodatkowo zwiększają atrakcyjność tego miejsca.
W okresie zimowym jaskinia Mažarná stanowi ważne miejsce zimowania nietoperzy. Z tego powodu, a także ze względu na jej znaczenie archeologiczne i paleontologiczne, w 1981 roku objęto ją ochroną jako pomnik przyrody.
Obowiązuje tu piąty, najwyższy stopień ochrony przyrody. Oznacza to szczególną troskę o zachowanie naturalnego charakteru jaskini.
Jaskinia znana była ludziom od bardzo dawna. Już w eneolicie, czyli u schyłku epoki kamiennej, była zamieszkana przez ludzi. Co więcej, ślady osadnictwa sięgają aż do epoki brązu. Jaskinia Mažarná należy do najwyżej położonych jaskiń prehistorycznych na terenie Słowacji.
Od XVI wieku służyła jako schronienie dla pasterzy wołoskich. Później korzystali z niej myśliwi oraz robotnicy leśni. W 1944 roku jaskinia pełniła funkcję schronienia dla rannych partyzantów podczas Słowackiego Powstania Narodowego.
Pierwsze badania archeologiczne przeprowadził w XIX wieku Pavel Križko. Odkrył on ludzkie szczątki z III tysiąclecia p.n.e. oraz kości niedźwiedzia jaskiniowego. Następnie, w latach 50-tych XX wieku, badania kontynuowali naukowcy ze Słowackiej Akademii Nauk pod kierownictwem dr. Juraja Bárty.
W kolejnych dekadach jaskinię badali także prof. Vojen Ložek oraz dr Pavol Mitter, koncentrując się na aspektach paleontologicznych i speleologicznych.
Wylot jaskini znajduje się tuż nad niebieskim szlakiem turystycznym prowadzącym z Doliny Gaderskiej na szczyt Tlstá. Dojście z Blatnicy zajmuje około 1,5–2 godzin. Alternatywnie można wybrać około 4-kilometrową trasę, którą łatwo połączyć z wizytą w ruinach zamku Blatnica.
Choć przez wiele lat wstęp do jaskini był zabroniony, od 2009 roku jest ona udostępniona do zwiedzania. Wejście odbywa się na własną odpowiedzialność, dlatego warto zachować ostrożność.
Mofety powstają tam, gdzie skorupa ziemska ma szczeliny. Przez nie wydobywa się dwutlenek węgla. Gaz jest bezbarwny, bez zapachu i cięższy od powietrza. W Tyliczu widać go, gdy przechodzi przez wodę – wtedy pojawiają się bąbelki i charakterystyczny bulgot. Zdarza się, że w zagłębieniach terenu zwierzęta tracą przytomność z powodu braku tlenu, dlatego radzimy ostrożność podczas zwiedzania. Woda z mofety nie nadaje się do picia.
Beskidy w rejonie Muszyny, Tylicza i Krynicy mają skomplikowaną budowę tektoniczną. Ruchy górotwórcze i uskoki ułatwiły migrację gazów z głębi ziemi. To właśnie dzięki nim na tym terenie powstały mofety i liczne źródła wód mineralnych, często nasycone CO².
Otylicka mofeta była znana już kilka wieków temu. Pierwsze wzmianki pochodzą z XVI wieku. W dokumentach pojawia się informacja o pozyskiwaniu ochrów – naturalnego pigmentu towarzyszącego wyziewom. Ochra służyła w hamerniach przy wytopie żelaza. W XX wieku, w latach 50-tych, teren należał do Instytutu Zootechniki w Krakowie. W ramach eksperymentu otoczono źródła betonowymi kręgami i próbowano pozyskiwać CO² do hodowli alg. Program zakończono z przyczyn ekonomicznych i miejsce zasypano. Pozostały po nim rury, koryta i studzienki oraz lokalne opowieści o „zupie Tiereszkowej”.
Od blisko 20 lat mofeta znajduje się na terenie prywatnym Agroturystyki „Domki w Lesie”. Dzięki zaangażowaniu właścicieli, Funduszowi Kropli Beskidu i lokalnemu stowarzyszeniu miejsce zostało odkopane, uporządkowane i udostępnione zwiedzającym. Dziś mofetę tworzy jedenaście betonowych kręgów połączonych ze sobą; każdy ma około metra średnicy i głębokości. Kręgi różnią się aktywnością – w niektórych gaz wydobywa się silniej, w innych słabiej. Różni się też smak i skład mineralny wody.
Gdy odwiedzasz mofetę, zachowaj ostrożność – CO² gromadzi się w zagłębieniach i może powodować uduszenia małych zwierząt, a w skrajnych przypadkach zagrażać ludziom. Nie wlewaj wody do ust i nie próbuj kąpieli. Poruszaj się wyznaczonymi ścieżkami i korzystaj z mostka oraz ławek. Szanuj teren – obecne utrzymanie zależy głównie od prywatnych środków i pracy właścicieli.
Mofeta w Tyliczu to połączenie natury, geologii i lokalnej historii. To miejsce, gdzie można usłyszeć ziemię „oddychającą” bąbelkami i zobaczyć, jak natura i przemysłowa przeszłość spotykają się na niewielkiej powierzchni.
Spacer w tym miejscu to mała, terenowa lekcja geologii – bez podręczników i nudnych wykładów. Do tego dochodzi bajkowa, wręcz fotograficzna sceneria: soczysta zieleń, pomarańczowa ruda i mnóstwo drobnych detali, które same proszą się o zdjęcie.
Więcej na TRAVELSeries.pl
Początki parafii i wcześniejsze świątynie: Pierwsze wzmianki o parafii w Andrzejówce sięgają średniowiecza — założono ją już w 1352 roku. Na przełomie XV i XVI wieku parafia przeszła w ręce Kościoła Wschodniego, a od 1575 roku miała charakter greckokatolicki. Możliwe, że na miejscu obecnej świątyni stała starsza, XVII- lub XVIII-wieczna cerkiew.
Obecną budowlę prawdopodobnie wzniesiono w latach 186–1864. Istnieją jednak hipotezy, że w tym czasie dokonano rozbudowy lub gruntownej przebudowy starszej konstrukcji.
Remonty i zmiany użytkowania: Świątynia była wielokrotnie remontowana – udokumentowane prace miały miejsce m.in. w latach 1874, 1925, 1967, 1978, 1988 i 1998. Po 1947 roku, w wyniku przesiedleń ludności łemkowskiej, cerkiew przejęto i zaadaptowano do potrzeb kościoła rzymskokatolickiego; od tego czasu funkcjonuje jako kościół filialny Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.
Cerkiew jest przykładem lokalnej, drewnianej architektury sakralnej. To budowla zrębowa, orientowana i trójdzielna: prezbiterium z zakrystią, szersza, kwadratowa nawa oraz słupowa wieża o pochyłych ścianach. Ściany pokryto gontem, a dachy mają formę namiotową, zwieńczone makowicami i pozornymi latarniami. Wieża obejmuje babiniec, przedsionek i zahatę. Całość osadzono na tradycyjnych rozwiązaniach konstrukcyjnych charakterystycznych dla beskidzkiej i łemkowskiej tradycji budowy cerkwi.
Wnętrze zdobi XIX‑wieczna polichromia ornamentalna, a centrum liturgicznego wnętrza stanowi ikonostas z początku XIX wieku, o wyraźnych cechach rokokowych. Część ikon w ikonostasie została przemalowana w 1874 roku przez Victora (Victorina) Zompfa z Bardiowa. W nawie zachowały się nastawy dwóch XVIII‑wiecznych ołtarzy, przedstawiające ukrzyżowanie oraz zdjęcie z krzyża. Warto zwrócić uwagę na feretrony z wizerunkami Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz św. Barbary. Szczególnie interesującym eksponatem jest tzw. „dzwon Ewy” – metalowa sztaba z nawierconymi otworami, podwieszona pod stropem, na której grano metalowymi młoteczkami.
Cerkiew otacza niski mur z kamienia łamanego, nakryty gontowym daszkiem. Na terenie przycerkiewnym znajduje się cmentarz oraz pomnikowe, kilkusetletnie lipy – drzewa uznane za pomniki przyrody. W okolicy Andrzejówki spotkamy także połemkowskie drewniane spichlerze z przełomu XVIII i XIX wieku oraz źródła mineralne klasyfikowane jako szczawy, zawierające m.in. związki wapnia, magnezu, potasu i żelaza.
Cerkiew Zaśnięcia Bogarodzicy jest ważnym przykładem drewnianej sakralnej architektury południowej Małopolski. Jej obecność na Szlaku architektury drewnianej podkreśla walory historyczne i kulturowe obiektu. Budowla łączy elementy lokalnych tradycji budowlanych z bogatym wnętrzem artystycznym, co czyni ją atrakcyjną zarówno dla badaczy, jak i turystów.
Przyjeżdżając do Andrzejówki warto zatrzymać się na chwilę, by obejrzeć z zewnątrz drewnianą formę cerkwi, mur przycerkiewny i lipy. Wnętrze odsłania ciekawe przykłady polichromii i ikonostasu – zwróć uwagę na ikonę Matki Bożej i świętego Mikołaja oraz na instrument zwany dzwonem Ewy. Po spacerze warto również obejrzeć okoliczne spichlerze i poszukać lokalnych źródeł mineralnych.
Cerkiew Zaśnięcia Bogarodzicy w Andrzejówce to świadek długiej i złożonej historii regionu – sakralna budowla drewniana, która przetrwała przebudowy, remonty i zmiany użytkowników. Jej architektura i wyposażenie odzwierciedlają bogactwo tradycji łemkowskiej i ogólną historię Małopolski. Dla miłośników zabytków drewnianych oraz podróżników odwiedzających szlak Popradu, jest to punkt obowiązkowy.
Dużo tego typu wpisów można znaleźć TUTAJ.
Cerkiew św. Michała Archanioła w Świątkowej Małej to jeden z najcenniejszych przykładów drewnianej architektury sakralnej na Łemkowszczyźnie. Świątynia powstała w 1762 roku i do dziś zachwyca formą oraz bogatą historią. Obecnie pełni funkcję kościoła filialnego parafii rzymskokatolickiej w Desznicy. Co istotne, obiekt znajduje się na Podkarpackim Szlaku Architektury Drewnianej i został wpisany do rejestru zabytków już w 1965 roku.
Dlatego w 1762 roku wzniesiono nową drewnianą budowlę. Świątynia pełniła funkcję cerkwi filialnej parafii w Rozstajnem. Następnie, po 1860 roku, została włączona do parafii w Świątkowej Wielkiej. W rezultacie zmiany te wpłynęły na jej dalsze użytkowanie i rozwój.
Na przełomie XIX i XX wieku cerkiew przeszła gruntowną przebudowę. Wówczas dodano wieżę nad przedsionkiem oraz zmieniono pierwotną kopułę namiotową nad babińcem na dach dwuspadowy. Co więcej, przesunięto wieżę w kierunku zachodnim, tworząc dodatkowe pomieszczenie podwieżowe.
Zmiany te częściowo zatarły cechy charakterystyczne dla starszego typu cerkwi północno-zachodnich. Mimo to obiekt zachował swój unikalny, regionalny charakter.
W 1927 roku, w czasie tzw. schizmy tylawskiej, mieszkańcy Świątkowej Małej przeszli na prawosławie. Ponieważ świątynia pozostała własnością greckokatolicką, została zamknięta w 1931 roku. Wierni zaczęli uczęszczać do kaplicy w Świątkowej Wielkiej.
Po wysiedleniach ludności łemkowskiej po 1947 roku cerkiew została całkowicie opuszczona. W konsekwencji szybko uległa dewastacji, a jej wyposażenie zostało częściowo rozkradzione.
W latach 50-tych XX wieku świątynię przejęła parafia rzymskokatolicka w Desznicy. Wtedy rozpoczęto adaptację wnętrza do nowych potrzeb liturgicznych. Co istotne, do cerkwi przeniesiono elementy wyposażenia uratowane ze zniszczonej cerkwi w Rozstajnem.
Niestety, w latach 70-tych doszło do kolejnych kradzieży. Zniknęły carskie i diakońskie wrota oraz ikony z rzędu świąt i proroków. Niestety w pełni nie uzupełniono ikonostasu.
W latach 1975–1978 wykonano prace zabezpieczające obiekt. Następnie w 1991 roku przeprowadzono konserwację ikonostasu oraz wybranych ikon. Najważniejszy remont miał jednak miejsce w 2010 roku.
W jego trakcie wymieniono podwaliny, fragmenty zrębu ścian, szalunki oraz gontowe pokrycia dachowe. Ponadto zakonserwowano ikony i przywrócono pierwotną dekorację malarską wieży. Dzięki temu świątynia odzyskała dawny blask.
Cerkiew jest budowlą drewnianą o konstrukcji zrębowej. To trójdzielny orientowany obiekt. Składa się z babińca, nawy oraz prezbiterium. Od zachodu znajduje się wieża o konstrukcji słupowo-ramowej, z przedsionkiem w przyziemiu.
Dachy nad nawą i prezbiterium mają formę namiotowo-łamaną i są zwieńczone baniastymi kopułami z kutymi krzyżami. Całość pokryto gontem, natomiast hełm wieży wykonano z blachy. Wnętrza nawy i prezbiterium przykrywają kopuły zrębowe, a w babińcu zastosowano strop płaski.
We wnętrzu zachował się niekompletny ikonostas z 1670 roku. Brakuje w nim carskich i diakońskich wrót oraz ikon z rzędu świąt. Mimo to przetrwał rząd Deesis z wizerunkami apostołów, ewangelistów i św. Jana Chrzciciela.
Szczególnie cenne są ikony Sądu Ostatecznego z 1653 roku oraz Matki Bożej typu Hodegetria. W miejscu carskich wrót znajduje się obecnie obraz Chrystusa Nauczającego.
Zespół cerkiewny w Świątkowej Małej stanowi klasyczny przykład drewnianej architektury cerkiewnej zachodniej i środkowej Łemkowszczyzny. Obiekt jest dostępny dla zwiedzających po wcześniejszym uzgodnieniu, dlatego warto uwzględnić go w planie podróży po Beskidzie Niskim.
Zobacz podobne wpisy na TRAVELSeries.pl
Pierwsze wzmianki o cerkwi w Powroźniku pochodzą z 1600 roku. Z pierwotnej budowli zachowała się jedynie część, wkomponowana dziś w bryłę świątyni jako zakrystia. Obecny wygląd cerkwi formował się między XVII a XVIII wiekiem, jednak decydującą rolę odegrała przebudowa w 1813 roku. Wówczas cerkiew przeniesiono z dawnej lokalizacji na nieco wyższe miejsce ze względu na zagrożenie powodziowe. Następnie świątynię rozbudowano, a w 1878 roku dobudowano główną wieżę o konstrukcji słupowej.
Po wysiedleniu ludności łemkowskiej w ramach akcji „Wisła” w 1947 roku cerkiew została przejęta przez Kościół rzymskokatolicki. Parafię erygował w 1951 roku ks. biskup Jan Stępa, a w 1965 roku przeprowadzono gruntowną renowację budynku..
Dalsza część artykułu na stronie: TRAVELSeries.pl
Parafia została uposażona już w 1409 roku przez Benka z Żabokruk, co sugeruje, że to właśnie on mógł być fundatorem kościoła, a tym samym że mamy do czynienia z jednym z najstarszych drewnianych kościołów w Polsce. Chociaż świątynię wzniesiono w XV wieku, konsekrowano ją dopiero w 1556 roku. Następnie, w 1624 roku, budowla ucierpiała podczas najazdu tatarskiego, jednak już w 1646 została odnowiona.
W kolejnych stuleciach kościół poddawano licznym remontom: w 1699 roku dobudowano murowaną zakrystię, natomiast w XVIII i XIX wieku przeprowadzono dalsze prace naprawcze. Szczególnie istotne okazały się dwie fazy rozbudowy: w latach 1887–1889 (dobudowa kaplicy południowej) oraz w latach 1898–1900, gdy pod kierunkiem majstra Macieja Wojnickiego dobudowano kaplicę północną, przedłużono nawę ku zachodowi, a także przebudowano zakrystię i obniżono dachy. Pomimo tych zmian zachowano pierwotny, gotycki układ konstrukcyjny i przestrzenny.
W 1930 roku wymieniono gont na stalową blachę, a dwa lata później Włodzimierz Lisowski z Sanoka pokrył wnętrze dekoracyjną polichromią. Z kolei w XX wieku przeprowadzono dwa duże remonty – w latach 50-tych oraz 1978–1980, kiedy m.in. zastąpiono poszycie dachu blachą miedzianą i wykonano nową wieżyczkę na sygnaturkę. Kolejne ważne odkrycie nastąpiło w 2002 roku, kiedy odsłonięto XV-wieczną dekorację stropową oraz renesansowe malowidła zachowane na belkach aneksów transeptowych.
Kościół położony jest na południowym skraju wsi, około 200 metrów od drogi Rzeszów–Sanok. Teren przykościelny otacza współczesne, drewniane ogrodzenie, w obrębie którego znajduje się również murowana dzwonnica parawanowa z trzema dzwonami oraz kilka wiekowych drzew.
Świątynia została wzniesiona na kamiennym podmurowaniu, w konstrukcji zrębowej, z orientacją wschód–zachód. Nawa i prezbiterium mają tę samą szerokość i wspólnie tworzą wydłużony prostokąt z płytkimi aneksami transeptowymi, do których przylegają zamknięte trójbocznie kaplice. Od północy do prezbiterium przylega murowana zakrystia, natomiast od południa – drewniana kruchta prowadząca do kaplicy. Kolejna kruchta znajduje się od strony zachodniej.
Całość wieńczy wspólny, niezbyt wysoki dach dwuspadowy o jednej kalenicy, natomiast nad kaplicami zastosowano dachy o kalenicy prostopadłej do głównego dachu. Charakterystycznym elementem jest także wieżyczka na sygnaturkę z latarnią i cebulastą kopułką. Ozdobny gzyms wieńczący – dawniej biegnący jedynie wokół najstarszej części kościoła – podkreśla historyczny charakter budowli.
Wyposażenie kościoła, pochodzące głównie z XVII i XVIII wieku, obejmuje m.in.:
Ściany świątyni zdobi polichromia figuralna i ornamentalna.
Kościół jest dostępny dla odwiedzających, jednak wejście do wnętrza wymaga wcześniejszego uzgodnienia telefonicznego. Dzięki temu można zobaczyć zarówno unikalny układ przestrzenny, jak i wyjątkowe, wielowarstwowe wyposażenie o wysokiej wartości historycznej i artystycznej.
Źródło:
[1] wikipedia
[2] zabytek.pl
Więcej takich artykułów znajdziesz na TRAVELSeries.pl – sprawdź to!
Choć świątynia powstała w miejscu wcześniejszego, zniszczonego podczas najazdu tatarskiego obiektu, jej obecna forma zachowała liczne elementy pierwotne. Kolejne remonty – przeprowadzone m.in. w 1875 roku (z inicjatywy ks. Iwana Hanczakowskiego). W 1900 roku oraz w latach 60-tych i 70-tych XX wieku – remonty pozwoliły utrzymać cerkiew w bardzo dobrym stanie. Warto dodać, że w trakcie prac remontowych w latach 80-tych wnętrze pokryto boazerią, która przykryła wcześniejszą polichromię.
Po II wojnie światowej cerkiew została przejęta przez Kościół rzymskokatolicki. Od tego czasu pełni funkcję kościoła filialnego parafii w Mrzygłodzie. Mimo adaptacji do liturgii łacińskiej nie wprowadzono znaczących zmian w wystroju. W ten sposób został zachowany ikonostas z 1875 roku oraz...
Zamek Orawski znajduje się zaledwie kilkadziesiąt kilometrów od granicy z Polską. Wznosi się 112 metrów nad lustrem rzeki Orawy, co już od średniowiecza zapewniało mu doskonałe walory obronne. Ponadto kontrolował ważny szlak handlowy prowadzący na północ, dlatego szybko stał się centrum administracyjnym regionu.
Pierwsze murowane umocnienia powstały prawdopodobnie po najeździe tatarskim w 1241 roku. Właśnie wtedy król Węgier Bela IV rozpoczął budowę sieci kamiennych twierdz. Zamek Orawski miał zabezpieczać wschodnią granicę państwa oraz chronić drogę handlową do Polski. Pierwsze pisemne wzmianki o zamku pojawiają się w drugiej połowie XIII wieku.
Beniowa leży tuż przy granicy z Ukrainą i należy do grupy dawnych wsi tzw. bieszczadzkiego worka. Obecnie teren ten znajduje się w granicach Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Co więcej, przez to miejsce prowadzi znakowana ścieżka historyczno-przyrodnicza „W dolinie górnego Sanu”, dzięki czemu cerkwisko jest łatwo dostępne dla turystów.
Cmentarz i miejsce po cerkwi położone są w dolnej części dawnej wsi. Otacza je starodrzew, a charakterystyczna lipa stanowi jeden z najbardziej rozpoznawalnych punktów tego miejsca. Dojście zostało wyraźnie oznakowane, dlatego zwiedzanie nie sprawia trudności.
Pierwsza wzmianka o cerkwi w Beniowej pochodzi już z 1589 roku. Z tym okresem wiąże się również lokalna legenda o zbójniku Ołeksie Dowbuszu, który miał ukryć w cerkwi poświęcony nóż. Następnie, w 1779 roku, wzniesiono drewnianą cerkiew filialną pw. św. Michała Archanioła. Była to świątynia w typie bojkowskim, usytuowana nad samym Sanem.
Jednak wraz z rozwojem wsi podjęto decyzję o budowie nowej, bardziej okazałej cerkwi. W rezultacie starszy obiekt rozebrano w latach 20-tych XX wieku, a pozyskany materiał wykorzystano przy budowie czytelni Towarzystwa „Proświta”.
Więcej na TRAVELSeries.pl
Cerkiew w Krempnej powstała na miejscu wcześniejszej świątyni, która stała przez 275 lat. Podczas budowy wykorzystano materiały ze starszego budynku, co nadaje obiektowi dodatkowej wartości historycznej. Cechy konstrukcyjne sugerują, że pierwotna część mogła pochodzić nawet z przełomu XVI i XVII wieku.
W XIX wieku cerkiew była kilkukrotnie odnawiana – gruntowne remonty przeprowadzono w 1830 i 1893 roku. Pomimo spalenia niemal całej wsi podczas I wojny światowej, budynek przetrwał w dobrym stanie. W 1924 roku zakupiono trzy dzwony w Samborze, a dachy pokryto blachą. Kolejna renowacja miała miejsce w 1930 roku.
Po wysiedleniu ludności łemkowskiej w 1947 roku cerkiew została przejęta przez Skarb Państwa, a następnie użytkowana wspólnie przez grekokatolików i rzymskich katolików w latach 1956–1962. W 1962 roku obiekt zamknięto, a po remoncie w 1972 roku ponownie stał się miejscem kultu. W latach 1971–2004 świątynia pełniła funkcję kościoła parafialnego. Gruntowny remont i konserwacja wyposażenia miały miejsce w latach 2007–2013, choć podczas prac w 2007 roku runęła kopuła i dach nawy głównej.
Chałupę wzniósł w 1739 roku miejscowy karczmarz Piotr Gorel. Napis na środkowym tragarzu potwierdza późniejsze zmiany właścicielskie. W późniejszych latach Bartłomiej Gorel sprzedał dom wraz z gospodarstwem Sebastianowi Capucie z Węgierskiej Górki. W inskrypcji wyryto: RESTAVRATOR DOMI NOVI SEBASTIANUS CAPUTA JEZUS MARIA JÓZEF.
Syn Sebastiana, Jan, będąc bezdzietnym, usynowił swego siostrzeńca Marcina Kąkola i przekazał mu majątek. Od tego momentu dom należał do rodziny Kąkolów przez kolejne pokolenia, aż do 1992 roku. W tym czasie chałupa pełniła funkcję gospodarstwa wiejskiego i zachowała autentyczny układ pomieszczeń.
W latach 80-tych XX wieku obiekt przeszedł gruntowną renowację połączoną z badaniami terenowymi. Od 1988 roku został otwarty dla zwiedzających. W pobliżu stoi dodatkowy budynek przeniesiony z Przyłękowa. To właśnie w nim organizowane są warsztaty bibułkarstwa, malarstwa na szkle i ceramiki, a także tworzone są ekspozycje tematyczne.
Lokalne przekazy przypisują chałupie wizyty znanych postaci historycznych, m.in. króla Jana Kazimierza oraz Jana III Sobieskiego. Te opowieści podkreślają znaczenie miejsca dla lokalnej tradycji i tożsamości.
Dom zbudowano z długich, drewnianych bali łączonych na obłap i rybi ogon. Bale osadzono na kamiennej podmurówce. Dach jest dwuspadowy i pokryty gontem. W ścianach szczytowych zachowano półdaszki, a posesję otacza drewniane ogrodzenie.
Do sieni wchodzi się przez ozdobne, kołkowane drzwi o archaicznej konstrukcji. Sień pełniła funkcję gospodarczą: znajduje się tu gliniane klepisko i narzędzia rolnicze rozwieszone na ścianach. Schody z sieni prowadzą na strych, który pełnił jednocześnie rolę wędzarni.
Z sieni przechodzi się do komory, izby mieszkalnej i piwnicy. Izba była centrum życia domowego — tam gotowano, jedzono, spano i przyjmowano gości. Wystrój i rozmieszczenie sprzętów doskonale ilustrują dawny sposób życia i hierarchię wartości mieszkańców.
Wnętrze zachowało wiele oryginalnych elementów wyposażenia. Na ekspozycji znajdują się narzędzia rolnicze, sprzęty kuchenne oraz elementy snycerskie. Wystrój pokazuje zarówno codzienne zajęcia gospodarskie, jak i rytuały domowego życia.
Muzeum prowadzi warsztaty rękodzielnicze i tematyczne wystawy. Nowy budynek sąsiadujący z chałupą pełni funkcję pracowni dla rzemieślników i edukatorów. Dzięki temu obiekt łączy funkcję wystawienniczą z praktycznym przekazywaniem tradycji ludowej.
Stara Chałupa w Milówce jest ważnym elementem lokalnej tożsamości. Jako przykład tradycyjnej architektury drewnianej dokumentuje codzienne życie dawnej wsi. Jego zachowanie i udostępnienie służy edukacji oraz promocji regionu.
Więcej podobnych artykułów na TRAVELSeries.pl
W dolinie malowniczej rzeki Iwełki, po wschodniej stronie drogi Iwla–Mszana, znajduje się wyjątkowy zabytek sakralny Beskidu Niskiego. Cerkiew Opieki Bogurodzicy w Chyrowej to miejsce, które zachwyca spokojem, historią i harmonijnym połączeniem architektury z naturą. Dawna łemkowska cerkiew greckokatolicka z XVIII wieku dziś pełni funkcję rzymskokatolickiego kościoła filialnego pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny. Jednocześnie obiekt stanowi ważny punkt Szlaku Architektury Drewnianej na Podkarpaciu, co czyni go atrakcyjnym celem dla miłośników zabytków i turystyki kulturowej.
Dokładna data budowy cerkwi w Chyrowej nie jest znana, jednak badacze przyjmują, że świątynia powstała 21 czerwca 1780 roku. Wskazuje na to data wyryta na nadprożu babińca. Co istotne, murowane prezbiterium i zakrystia mogą być starsze i pochodzić nawet z około 1707 roku. Dzięki temu cerkiew łączy w sobie różne etapy rozwoju architektury sakralnej regionu.
W kolejnych latach świątynia rozwijała się wraz ze wspólnotą łemkowską. W 1932 roku przeprowadzono gruntowny remont, podczas którego wnętrze ozdobiono kolorową polichromią. Cerkiew była ważnym centrum życia religijnego wsi w tamtym okresie.
Sytuacja zmieniła się po 1947 roku, kiedy w wyniku wysiedleń obiekt przejęła parafia rzymskokatolicka w Dukli. Brak stałej opieki konserwatorskiej doprowadził do stopniowego niszczenia budynku. W 1982 roku rozpoczęto nawet jego rozbiórkę, jednak prace szybko przerwano. Rok później cerkiew przejęła parafia w Iwli i wtedy podjęto decyzję o jej ratowaniu. Dzięki remontom prowadzonym pod koniec lat 80-tych i na początku 90-tych XX wieku świątynia odzyskała dawny blask.
Z cerkwią w Chyrowej wiąże się niezwykła legenda, która do dziś budzi wyobraźnię odwiedzających. Według podań na jednym z drzew w cudowny sposób pojawiła się ikona Matki Boskiej z Dzieciątkiem, przywędrowała aż z terenów dzisiejszych Węgier.
Gdy próbowano przewieźć ikonę w inne miejsce, konie nie chciały ruszyć wozu. Woły wprawdzie pociągnęły zaprzęg, jednak obraz za każdym razem wracał w to samo miejsce. Uznano to za wyraźny znak i właśnie tam postanowiono wznieść świątynię. Cudowną ikonę umieszczono w głównym ołtarzu, a jeszcze w okresie międzywojennym do Chyrowej przybywały liczne pielgrzymki, także ze Słowacji.
Cerkiew Opieki Bogurodzicy w Chyrowej reprezentuje północno-zachodni wariant architektury łemkowskiej. Jej forma jest skromna, ale jednocześnie bardzo czytelna i spójna.
Świątynia została zorientowana, co oznacza, że prezbiterium skierowane jest na wschód. Budynek ma klasyczny, trójdzielny układ z wyraźnie wydzielonym prezbiterium, nawą i babińcem. Cechą charakterystyczną jest mieszana konstrukcja – murowane prezbiterium i zakrystia połączono z drewnianą nawą i babińcem w konstrukcji zrębowej.
Od zachodu uwagę przyciąga wieża słupowo-ramowa, która zamyka główne wejście. Nad nawą i prezbiterium wznoszą się ośmiopołaciowe kopuły, zwieńczone pseudolatarniami z makowicami i krzyżami. Całość pokryto gontem i blachą, co pięknie komponuje się z krajobrazem Beskidu Niskiego.
Wnętrze cerkwi nadal zachwyca, mimo że nie zachowała się cała pierwotna polichromia. Między nawą a prezbiterium znajduje się rokokowy ikonostas z końca XVIII wieku, odrestaurowany w latach 90. XX wieku. W głównym ołtarzu umieszczono cudowną ikonę Matki Boskiej z Dzieciątkiem, która dla wielu osób stanowi duchowe serce tego miejsca.
Cerkiew Opieki Bogurodzicy w Chyrowej to nie tylko cenny zabytek architektury drewnianej. To także miejsce, w którym można poczuć historię i dawny rytm życia Beskidu Niskiego. Spokojne otoczenie, tradycyjna łemkowska architektura i naturalne piękno doliny Iwełki tworzą wyjątkową atmosferę sprzyjającą refleksji.
Obiekt można zwiedzać po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym. Dodatkowego uroku dodaje stary kamienny mur oraz zachowane nagrobki wokół cerkwi. Wizyta w Chyrowej staje się dzięki temu nie tylko lekcją historii, ale także prawdziwym doświadczeniem kulturowym i duchowym.
WIĘCEJ TAKICH WPISÓW NA: TRAVELSeries.pl
